https://share.google/TFs2ub50tMTTQAZXf

Citiranje:

Srpska pravoslavna crkva. Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2013. – 2026. Pristupljeno 11.2.2026. <https://www.enciklopedija.hr/clanak/srpska-pravoslavna-crkva&gt;.

Srpska pravoslavna crkva, pravoslavna autokefalna crkva srpskoga naroda. Ima 8 mil. vjernika (1995.) u Srbiji, Crnoj Gori, BiH, Hrvatskoj te u dijaspori (zapadna Europa, SAD, Kanada i Australija). Naslov crkvenoga poglavara: srpski patrijarh, arhiepiskop pećki te mitropolit beogradski i karlovački. Sjedište patrijaršije je u Beogradu, obred je bizantski, a liturgijski jezik crkvenoslavenski i srpski. Vrhovno crkveno tijelo: Arhijerejski sabor sa svojim izvršnim organom, Arhijerejskim sinodom. Crkva ima Teološki fakultet u Beogradu. Srbi su primili kršćanstvo iz Bizanta u IX. st. Za srpske srednjovjekovne države (XII–XV. st.) pravoslavlje je postalo državnom religijom u duhu bizantske tradicije. Tada su bili osnovani mnogobrojni zadužbinski manastiri (Hilandar, Studenica, Žiča, Gračanica, Mileševa, Sopoćani, Dečani, Đurđevi stupovi), središta vjerskoga i kulturnoga života, a na crkvenoslavenskome jeziku razvila se bogata crkvena i duhovna književnost. God. 1219. Srpska pravoslavna crkva postala je autonomnom (arhiepiskop sv. Sava), a 1346. autokefalnom (utemeljenje Pećke patrijaršije; patrijarh Joanikije). Za osmanske vladavine (XV–XIX. st.) Srpska pravoslavna crkva imala je status mileta (nemuslimanske vjerske zajednice kojoj se priznaje obavljanje vlastitih obreda uz plaćanje posebnog poreza). Pravoslavlje se s turskim osvajanjima proširilo po južnougarskim, hrvatskim i bosanskim krajevima. Osmanlije su ukinuli Pećku patrijaršiju 1459., obnovili su ju 1557. (patrijarh Makarije Sokolović) i ponovno ukinuli 1766. Za austrijsko-turskoga rata potkraj XVII. st. srpski patrijarh Arsenije III. Crnojević povukao se 1689. sa znatnim brojem srpskoga pravoslavnog stanovništva u južnu Ugarsku gdje je privilegijem cara Leopolda II. (1692.) Srpska pravoslavna crkva sačuvala svoje vjerske i političke slobode. Premda je i dalje formalno bila pod jurisdikcijom Pećke patrijaršije, središtem vjerskoga i kulturnoga života postala je 1713. Karlovačka mitropolija (Srijemski Karlovci) i fruškogorski manastiri (Krušedol, Hopovo i dr.). Nakon stvaranja srpske autonomne kneževine (1830.) i neovisne kraljevine (1878.), Srpska pravoslavna crkva ponovno je postala autokefalnom 1879. God. 1920. Beogradska mitropolija bila je uzdignuta na čast patrijaršije. Glavni su nacionalni sveci Srpske pravoslavne crkve: sv. Sava, sv. Simeon (Nemanja), sv. Stefan Prvovjenčani, sv. knez Lazar, sv. Stefan Lazarević, sv. Arsenije (III. Crnojević).

OVAJ ČLANAK SADRŽI HRPU SRPSKO-JUGOSLAVENSKIH IZMIŠLJOTINA, KOJE ĆEMO LAKO RASKRINKATI

1. Srpska pravoslavna crkva, pravoslavna autokefalna crkva srpskoga naroda.

Pravoslavne crkve su povezane s državom za čiji su teritorij mjerodavne (ili po nezinu sjedištu), nezavisno o etničkom sastavu stanovništva. Crkveni je sabor u Carigradu 1870. osudio tvrdnju da je neka pravoslavna crkva vezana uz neki narod, što je hereza nazvana etnofiletizam.

2. Za srpske srednjovjekovne države (XII. – XV. st.) pravoslavlje je postalo državnom religijom u duhu bizantske tradicije.

U srednjem vijeku nije bilo države Srbije u kojoj bi postojala bilo kakva državna religija pa tako i pravoslavlje. Nije postojala državna religija jer države nije bilo.

Srbi su stoljećima bili nečiji vazali – (istočno) Rimskom carstvu, Bugarskog carstvu, Mađarsko-hrvatskom kraljevstvu. Srbija postaje de jure samostalna država 1878. nakon Berlinskog kongresa, voljom velikih sila, a de facto tek 1903. nakon prestanka važenja Tajne konvencije podpisane s Austrougarskim carstvom.

3. Tada su bili osnovani mnogobrojni zadužbinski manastiri (Hilandar …

Manastir Hilandar, koji se nalazi na poluotoku Atosu u blizini Soluna u današnjoj Grčkoj, osnovan je u 10 st., tako da nisu ga mogli Srbi izgraditi u 13 st.

4. God. 1219. Srpska pravoslavna crkva postala je autonomnom (arhiepiskop sv. Sava) …

Ne postoji povijestni izvor, koji bi potvrdio da je neka crkva Srbije dobila autonomiju i prilično smo sigurni da se takvo što nije dogodilo.

Nikako nije mogla to biti Pravoslavna crkva Srbije niti bilo koja druga crkva nazvana po državi jer u ono doba Srbije nije bilo.

U stara vremena su se pravoslavne crkve zvale po sjedištu crkvenog poglavara – Trnovska patrijaršija, Kijevska mitropolija, Karlovačka arhiepiskopija…

Čak i da bi postojala u srijednjem vjeku država Srbija pravoslavna crkva u njoj ne bi bila nazvana po državi jer se nacionalni predznak u nazivu pravoslavnih crkava pojavljuje tek u 19 st. – prvi je to učinio grčki kralj Konstantin kad je pravoslavnu crkvu u novoosnovanoj grčkoj državi godine 1833. nazvao Eladskom (grčkom) pravoslavnom crkvom. Ostale pravoslavne crkve nacionalni predznak uvode čak pod kraj 19 st.

5. … a 1346. autokefalnom (utemeljenje Pećke patrijaršije; patrijarh Joanikije).

Crkva, koju je Stefan Dušan osnovao (navodno Pećka patrijarhija) nije bila priznata Crkva, čak je Carigradski patrijarh Kalist anatemirao (izopćio iz crkve, ekskomunicirao) Dušana zbog tog pokušaja.

Teritorij pokrajine Srbije ponovno postaje pravoslavnim godine 1379. kad prelazi pod jurisdikciju Carigradske patrijarhije.

6. Za osmanske vladavine (XV–XIX. st.) Srpska pravoslavna crkva imala je status mileta

U tom razdoblju nije postojala Srpska pravoslavna crkva, koja bi imala ikakav status u Osmanskom carstvu.

7.  Pravoslavlje se s turskim osvajanjima proširilo po južnougarskim, hrvatskim i bosanskim krajevima.

Pravoslavlje se nije proširilo turskim osvajanjima po južnougarskim, hrvatskim i bosanskim krajevima jer je tamo već bilo, ponajviše pod jurisdikcijom bugarske Ohridske arhiepiskopije i pod Carigradskom patrijarhijom.

8. Za austrijsko-turskoga rata potkraj XVII. st. srpski patrijarh Arsenije III. Crnojević povukao se 1689. sa znatnim brojem srpskoga pravoslavnog stanovništva u južnu Ugarsku gdje je privilegijem cara Leopolda II. (1692.). Srpska pravoslavna crkva sačuvala svoje vjerske i političke slobode.

Izgleda da je tu riječ o Crnogorcu Arseniju, koji se je prezivao  Čarnoević, koji nikad nije imao titulu Srpski patrijarh.

Doselio se je Čarnoević sa znatnim brojem pravoslavaca među kojima je bilo i nešto Srba.

Privilegije Leopolda I. iz 1691. (enciklopedija tu sadrži veliku pogrješku – krivo je navedeno ime cara – Leopold II. i krivo je navedena godina – 1692.) namenjene su „Ilirskim narodima“ što Srbi nisu. U Privilegijama nema niti riječi o nekoj crkvi, a još manje o Srpskoj pravoslavnoj crkvi, koje tada nije bilo te stoga nije mogla očuvati svoje vjerske i političke slobode, jer ih kao nepostojeća nije mogla imati.

9. Srpska pravoslavna crkva sačuvala svoje vjerske i političke slobode. Premda je i dalje formalno bila pod jurisdikcijom Pećke patrijaršije, središtem vjerskoga i kulturnoga života postala je 1713. Karlovačka mitropolija (Srijemski Karlovci) …

Karlovačka arhiepiskopija nije bila pod jurisdikcijom Pećke patrijarhije.

Ona nije postala središte crkvenog života 1713. (kriva godina) u Austrijskom carstvu nego još 1707. kad je dobila autokefalnost od Carigradske patrijarhije, čija je do tada očigledno bila podružnica.

Karlovačka arhiepiskopija nije imala nikakve veze ni sa Srbijom ni sa Srbima, ni na koji način – mjerodavno područje crkve uvijek je povezano s državom sjedišta, a kako nije mogla postojati SPC u Srbiji, jer Srbije tad još nije ni bilo, tako nije mogla postojati nikakva srpska crkva ni u Austrijskom carstvu pa nema razloga da se uopće spominje u članku o SPC. Karlovačka arhiepiskopija imala je mjerodavni teritorij Trojedne kraljevine i južne Ugarske, sjedište u Trojednoj kraljevini, a Hrvatski državni sabor brinuo se njenim financijskim potrebama.

10. Nakon stvaranja srpske autonomne kneževine (1830.) i neovisne kraljevine (1878.), Srpska pravoslavna crkva ponovno je postala autokefalnom 1879.

Nije mogla Srpska pravoslavna crkava “ponovno” postati autokefalnom kad prije nije nikad ni postojala, pa nije mogla biti ni autokefalna.

11. God. 1920. Beogradska mitropolija bila je uzdignuta na čast patrijaršije.

Nije. Godine 1920. autokefalnost dobiva (simonijom) Autokefalna ujedinjena Srpska pravoslavna crkva u Kraljevini Srba, Hrvata I Slovenaca (nije SPC). Njenom je poglavaru priznata titula patrijarha tek godine 1924. (prvi patrijarh) temeljem crkvene ekonomije, a ne  po kanonu.

Zaključak:

Ovaj članak je ogledni primjer kako se u Hrvatskoj pod povijest guraju krive navode i srpsko-jugoslavenske izmišljotine.

Više o toj temi može se pročitati u  našoj knjizi “Hrvatska pravoslavna crkva – Preporod”.

HRVATSKI ARHIEPISKOP †ALEKSANDAR